Thông kê truy cập
Lượt truy cập hiện tại : 2
Hôm nay : 259
Hôm qua : 340
Năm 2019 : 31.819
A- A A+ | Chia sẻ bài viết lên facebook Chia sẻ bài viết lên twitter Chia sẻ bài viết lên google+

Tiếp tục đổi mới cơ chế tài chính cho khoa học công nghệ

Những bước tiến có tính cách mạng

Giai đoạn 2011-2015, Bộ KHCN đã tập trung vào việc hoàn thiện chính sách pháp luật về quản lý, khuyến khích phát triển KHCN một cách đồng bộ, hội nhập. Trong đó, vấn đề khó nhất, cũng đã được Bộ nỗ lực đeo bám đến cùng, là đổi mới cơ chế tài chính cho hoạt động KHCN. Nhiều giải pháp tăng cường huy động nguồn lực tài chính và phân bổ hợp lý cho hoạt động KHCN đã được triển khai.

Trong đó, nổi bật là cơ chế quỹ đã được luật hóa và áp dụng để phù hợp với đặc thù của hoạt động KHCN, tích cực thu hút các nguồn lực ngoài ngân sách. Các nhiệm vụ KHCN được rà soát, sắp xếp thứ tự ưu tiên theo tính cấp thiết để bố trí kinh phí. Hoạt động của các quỹ được thể hiện ngày càng rõ nét thông qua sự đổi mới của Quỹ phát triển KHCN quốc gia và sự ra đời của Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia và Quỹ khởi nghiệp doanh nghiệp KHCN Việt Nam.

Việc triển khai các chương trình tài trợ của Quỹ theo cơ chế mới, tiêu biểu là Quy chế tài trợ nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên đã được cộng đồng khoa học hoan nghênh và đánh giá như một “bước tiến thành công có tính cách mạng” trong quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học ở Việt Nam. Những ngày cuối năm 2015, giới khoa học hồ hởi trước việc liên Bộ Tài chính, KHCN ký ban hành Thông tư liên tịch 27 về cơ chế khoán chi, trong đó có khoán chi đến sản phẩm cuối cùng. Đây được coi là chìa khóa, "cởi trói" cho các nhà khoa học khỏi mớ bùng nhùng của chứng từ, hóa đơn thanh quyết toán.

Nguyên Bộ trưởng Bộ KHCN Nguyễn Quân cho biết, năm 2015, lần đầu tiên, đóng góp của xã hội cho KHCN, trong đó chủ yếu là doanh nghiệp đã nhiều hơn nhà nước. Tổng đầu tư xã hội đạt 0,7/1,2 % GDP (đầu tư của nhà nước đạt tỷ lệ 0,5% GDP). Các doanh nghiệp nhà nước đã ý thức được vai trò của KHCN, đổi mới sáng tạo đối với sự phát triển và lớn mạnh của mình, nhiều tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước.Cùng với nguồn lực tài chính từ ngân sách, đầu tư từ xã hội (chủ yếu của doanh nghiệp) cho KHCN cũng có bước tiến bộ, mặc dù còn chậm. Đã có hơn 30 tỉnh, thành phố và hàng trăm doanh nghiệp thành lập quỹ phát triển KHCN. Đã xuất hiện các doanh nghiệp quan tâm đầu tư cho hoạt động KHCN thông qua thành lập viện nghiên cứu, trường đại học của doanh nghiệp; đặc biệt đã có doanh nghiệp dành tới 5% thu nhập tính thuế cho hoạt động KHCN. Tổng đầu tư của toàn xã hội cho KHCN bình quân trong các năm gần đây đạt khoảng 1,08% GDP, cơ cấu đầu tư cho KHCN giữa Nhà nước và ngoài Nhà nước chuyển dịch tích cực, theo hướng tăng cường tỷ trọng đầu tư ngoài nhà nước cho KHCN.

“Chẳng hạn, năm 2015, Tập đoàn Viettel dành 10% lợi nhuận, tức khoảng 200 triệu USD cho quỹ phát triển KHCN của tập đoàn (tương đương 4 nghìn tỷ đồng). Mấy năm qua tập đoàn này đều trích tỷ lệ đầu tư tương xứng cho KHCN, đây cũng chính là động lực để tập đoàn phát triển nhanh, mạnh thời gian qua, luôn hoàn thành các nhiệm vụ lớn mà Chính phủ và quân đội giao. Nhiều doanh nghiệp ngoài nhà nước cũng đã tích cực đầu tư cho KHCN. Công ty Cổ phần phích nước Rạng đông dành 20% lợi nhuận sau thuế cho phát triển KHCN của công ty. Đơn vị này thành lập một trung tâm nghiên cứu và mời các nhà khoa học đầu ngành về chiếu sáng đến làm việc. Nhờ đó, tốc độ tăng trưởng của Rạng Đông những năm gần đây là vô cùng ấn tượng,” ông Nguyễn Quân dẫn chứng.

Song chưa triệt để

Để có những bước tiến mang tính cách mạng trong cơ chế tài chính cho KHCN, có những quy định, Bộ KHCN phải mất chặng đường gần 10 năm cụ thể hóa thành thông tư từ khi có nghị định. Thực tế, cơ chế tài chính trong lĩnh vực KHCN cần có nhiều yếu tố đặc thù, song vẫn còn nhiều điểm vướng các quy định hiện hành, nhiều điểm cần phải tiếp tục đổi mới một cách triệt để hơn.

Đoàn giám sát của UBTVQH về “Hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển khoa học, công nghệ nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, giai đoạn 2005-2015 và định hướng phát triển giai đoạn tới, trong đó chú trọng đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ và cơ khí chế tạo” đã chỉ ra một loạt tồn tại của cơ chế tài chính, đãi ngộ đang cản trở sự phát triển KHCN nước nhà. Trong đó, nổi lên là chế độ tiền lương còn nhiều bất hợp lý, chưa khuyến khích cán bộ KHCN toàn tâm với sự nghiệp KHCN, có nguy cơ chảy máu chất xám. Thủ tục hành chính quản lý chương trình, nhiệm vụ KHCN còn cồng kềnh, phức tạp, chi phí quản lý hành chính vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tài chính được phân bổ cho các dự án, đề tài, nhiệm vụ.

Cùng với đó, việc giao dự toán cho các đề tài, dự án thường xuyên bị chậm từ 6 tháng đến 1 năm so với kế hoạch. Việc giao kinh phí chậm làm mất cơ hội phát huy hiệu quả của đề tài nghiên cứu, làm mất tính thời sự của một số kết quả, đặc biệt là công nghệ có chu kỳ ngắn, như công nghệ thông tin hoặc có tính chất thời vụ như cây trồng, vật nuôi trong nông nghiệp. Chưa kể, theo quy định hiện hành, Bộ KHCN phê duyệt nội dung, kinh phí đề tài và các Bộ chuyên ngành tổ chức thực hiện, sử dụng kết quả đề tài. Quy định này dẫn tới đề tài bị cắt khúc, thiếu sự gắn kết giữa khâu phê duyệt, thực hiện, nghiệm thu và sử dụng kết quả đề tài.

Cũng theo đánh giá của Đoàn giám sát, khả năng cân đối của NSNN chưa đáp ứng được nhu cầu vốn về phát triển KHCN. Cơ cấu và tỷ lệ chi NSNN còn nhiều bất hợp lý giữa chi đầu tư phát triển và chi sự nghiệp; giữa trung ương và địa phương; tỷ lệ nhiệm vụ áp dụng cơ chế khoán rất thấp, đặc biệt đối với các nhiệm vụ cấp Bộ và cấp tỉnh. Nguồn kinh phí đầu tư phát triển cho KHCN trung ương cân đối cho các địa phương thiếu và được sử dụng không đúng mục đích. Chẳn hạn, giai đoạn 2011-2016, có khoảng 37% ngân sách đưa về các địa phương không được sử dụng đúng cho mục đích đầu tư tăng cường tiềm lực KHCN.


Ảnh: ITN

Lấy hiệu quả làm đích đến

Giai đoạn 2016-2020, Bộ KHCN xác định sẽ tập trung nguồn lực để thực hiện các chương trình KHCN quốc gia và các chương trình KHCN trọng điểm quốc gia. Ưu tiên nguồn lực để phát triển một số công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, công nghệ liên ngành thuộc các lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, công nghệ cơ khí-tự động hóa và công nghệ môi trường.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường Phan Xuân Dũng, tới đây cần xem xét trả lương cho cán bộ KHCN với nhiệm vụ và định mức xác định cho từng loại cán bộ, phần “kinh phí nghiên cứu” gắn với hiệu quả khoa học “gia tăng” của cán bộ đó trong năm trước. Không có kết quả gia tăng sẽ không cấp kinh phí nghiên cứu cho năm sau. Đồng thời, đổi mới công tác xây dựng kế hoạch để kinh phí được cấp phân bổ kịp thời, hợp lý và khắc phục tình trạng giao kinh phí chậm trễ.

Phân bổ và sử dụng ngân sách phải thực sự khoa học, hướng tới hiệu quả, theo cơ chế thị trường. Đổi mới việc xác định nhiệm vụ và cấp kinh phí KHCN cho các địa phương, địa bàn. Nhiệm vụ KHCN nói chung có tính liên thông, liên kết tất cả vùng, không bị chặn ở “biên giới” một địa phương nào đó. Đây là vấn đề cần thiết xem xét kỹ, sau khi xác định rõ tất cả các loại nhiệm vụ KH-CN thì phải có cơ chế bảo đảm để có hiệu quả. Sản phẩm phải có sức cạnh tranh trên thị trường; những sản phẩm mới, nghiên cứu khoa học phải đến được các doanh nghiệp để có thể thương mại hóa.

Đi cùng với đó, Chủ nhiệm Phan Xuân Dũng cho rằng, cần tăng cường giám sát và đánh giá tình hình sử dụng và phân bổ ngân sách bằng những chỉ tiêu thực sự khoa học. Theo đó, phải tăng quy định và giám sát tình hình sử dụng, phân bổ ngân sách bằng những tiêu chí thực sự khoa học; kiểm toán thực hiện các quy định về quản lý các chương trình đề tài kể cả cấp nhà nước, chống hình thức. Cần giám sát kỹ việc sử dụng ngân sách phù hợp với kế hoạch được phê duyệt; có hướng dẫn tổ chức và hoạt động của các đơn vị KHCN theo tinh thần mới.

Đặc biệt, Chủ nhiệm Phan Xuân Dũng, cũng như nhiều chuyên gia khuyến nghị, cần tiếp tục xu hướng xã hội hóa nguồn lực đầu tư cho KHCN, tiến tới coi nguồn lực đầu tư từ doanh nghiệp là nguồn lực chính. Cơ chế chính sách phải thiết kế để doanh nghiệp thuận lợi trong việc trích lập và sử dụng quỹ phát triển KHCN.


Tác giả: Tự Cường
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Văn bản mới ban hành